رمضان مبارک. . .

                      

                      روز خبرنگار مبارک

                                

  

 

                                                                                                                                                                              اصول اخلاقی مطبوعات  

اگر قدرت به معنی توانایی تأثیرگذاری بر دیگران باشد، مطبوعات آزاد قدرت بی‌اندازه‌ای دارند. در یک

جامعه دارای دموکراسی، رسانه‌های خبری به طور کلی حق دارند پیش از این‌ که خبری مورد تأیید

دولت قرارگیرد، آن را گزارش دهند. در بسیاری از کشورها برای روزنامه نگاران حمایت‌های قانونی

پیش‌بینی شده است تا آنها بتوانند ازاین حق استفاده کنند. اما برخورداری از حق، مسئولیتی را نیز

به همراه دارد. برای روزنامه نگاران، نخستین وظیفه مهم در جامعه‌ ، گزارش دقیق و منصفانه اخبار

است: اعتقاد و عملکرد به اصول اخلاقی روزنامه نگاری.

 اصول اخلاقی مجموعه ای از اصول و ضوابطی است که به عمل جهت می بخشد. در جایی که قانون

در موقعیتی خاص باید و نباید ها را مشخص می سازد، اصول اخلاقی به شما می‌گوید که چه باید

انجام دهید. ضوابط اخلاقی بر اساس ارزش‌های شخصی، حرفه‌ای، اجتماعی و اخلاقی، شکل گرفته و

ریشه در استدلال دارند. در واقع تصمیم گیری بر اساس اصول اخلاقی، به معنای به کارگیری این

ارزش‌ها در فعالیت روزمره شما است.

 اعتبار مطبوعات به این‌ عوامل بستگی دارد: متعهد بودن به حقیقت، پیگیری ِ صحت خبر،

 رعایت عدالت ، واقع‌ بینی و تعهد به تفاوت قایل شدن میان اخبار و تبلیغات. به دست آوردن این

اهداف،احترام به ارزش‌های اخلاقی و حرفه‌ای نمی‌تواند تحمیلی باشد. این‌ها مسئولیت خاص روزنامه

نگاران و رسانه‌ها است. در جامعه‌ای آزاد، این افکار عمومی است که نهایتا پاداش و یا جزا می‌دهد.  

 در روزنامه نگاری خطاهای اخلاقی رخ می دهند. ممکن است بعضی خبرنگاران به ارایه اطلاعات

ساختگی مبادرت کرده، یا برخی از سردبیران از منابع مختلف پول دریافت کرده‌ باشند. و یا این که

ارگانهای خبری، تبلیغات را به شکل اخبار منتشر کرده‌اند. هنگامی‌ که چنین اتفاقاتی رخ می دهد،

افکار عمومی حق دارد که همه‌ آنچه را که در رسانه‌های خبری مشاهده می‌شود مورد سوال قرار

دهد. آنگاه که روزنامه نگاران خلاف اصول اخلاقی رفتار می ‌کنند، همه‌ روزنامه نگاران و همه‌ ارگانهای

خبری آسیب می‌بینند چرا که چنین رفتاری، درستی و صحت تمام حرفه روزنامه گاری را زیر سوال

می‌برد. هنگامی که اعتباریک روزنامه آسیب می‌بیند طبیعتا توان بقای اقتصادی یک ارگان خبری هم

لطمه می‌خورد.

 ضوابط اخلاقی

 خبرنگار فقید و نویسنده معروف ، جان هرسی که تأثیرات حمله‌ اتمی به هیروشیما را پوشش خبری

داد، می گوید: " قانونی مقدس در روزنامه نگاری وجود دارد. نویسنده نباید از خود چیزی ابداع کند.

شرح نوشته شده در برگه مجوز نشر، باید چنین نوشته شده باشد: هیچ کدام از این مطالب

ساختگی نیست." روزنامه نگارانی که تابع ضوابط اخلاقی هستند، حرف در دهان مردم نمی‌گذارند و یا

تظاهر نمی‌کنند که درمحلی بوده‌اند که در واقع حضور نداشته‌اند. آنها کار دیگران را به نام خود ارایه

نمی دهند. در همه جای دنیا جعل و سرقت ادبی، نادیده گرفتن استانداردهای بنیادی در روزنامه نگاری

وجود دارد. اما همه‌ تخطی‌ از آنها همیشه آشکار نیست.

روزنامه نگاران هر روزه تحت فشارصاحبان جراید، رقبا و بنگاه‌های تبلیغاتی و افکارعمومی هستند و

گاهی بر سر دوراهی ‌های اخلاقی قرار می‌گیرند. آنها نیازمند فرآیندی هستند که خود را  از باقی

ماندن در این دوراهی رها سازند تا روش کار و روزنامه نگاری آنها بر پایه اصول اخلاقی باشد. آنها

نیازمند شیوه‌ تفکری درباره‌ مسایل اخلاقی هستند که به آنها کمک کند حتی در هنگامی که موعدی

برای تحویل کارشان تعیین شده تصمیمی صحیح بگیرند.

 این شیوه‌ تفکر ریشه در اصول روزنامه نگاری دارد. این‌ها اصول بنیادینی هستند که روزنامه نگاران

حرفه‌ای که ارگان روزنامه نگاریِ داوطلبانه‌ای است، بر اساس آن شکل گرفته است.  

·        در جستجوی حقیقت باشید و آن را گزارش کنید.

روزنامه نگاران باید در گردآوری، گزارش و تفسیر اطلاعات صادق، عادل و شجاع باشند.

·        آسیب‌رسانی را به حداقل برسانید.

روزنامه نگاران ِ اخلاقی با منابع، ‌موضوعات و همکاران خود به عنوان انسانهایی که شایسته‌ احترام

هستند برخورد می‌کنند.

·        مستقل عمل کنید.

حق مردم به دانستن تنها اجبار و تعهدی است که باید برای روزنامه نگاران وجود داشته باشد.

·        مسئول باشید.

روزنامه نگاران نسبت به خوانندگان، شنوندگان، تماشاگران و یکدیگر مسئول هستند.

در نگاه اول ممکن است رعایت این نکات به نظر ساده آید. البته که روزنامه نگاران باید در جستجوی

حقیقت باشند و به منابعی که از آن خبر می گیرند احترام بگذارند، اما اغلب این اصول، درخود

دچارتضاد هستند. روزنامه نگارانی که در جستجوی حقیقت هستند ممکن است اطلاعاتی به دست

آورند که به خانواده‌ شخصی خلافکار آسیب برساند. عضویت یک خبرنگار در ارگانی غیردولتی ممکن

است باعث آگاهی او از قضیه‌ای که ارگان مربوطه با آن درگیر است بشود، اما ارتباط او با آن ارگان

ممکن است استقلال او را تهدید کند و موجه بودن آن برای مخاطب دشوار باشد. در بسیاری موارد

تصمیم اخلاقی گرفتن به منزله‌ انتخاب میان صحیح و غلط نیست بلکه انتخاب میان دو امرکه هر دو

درست به نظر می آیند باشد.

 پس روزنامه نگاران چگونه می‌توانند تصمیم ‌های اخلاقی بگیرند؟ در وهله‌ اول در بعضی موقعیت ‌ها

بهترین کار، اجتناب از روبرو شدن با آن‌ تنگناهای اخلاقی است. برای مثال خبرنگاران ممکن است

تصمیم بگیرند که عضو هیچ گروهی نشوند و یا از پوشش دادن خبری در مورد گروه‌هایی که به آن تعلق

دارند خودداری کنند. درموارد دیگر روزنامه نگار باید در جستجوی تعادل ِبهتر میان اصول متضاد باشد و

همیشه در ذهن خود بیشترین اهمیت را به جستجوی حقیقت و خدمت به مردم بدهد.

 تصمیم‌گیری اخلاقی

 کارکنان برخی دفاتر خبری، ازافرادی که در رأس هستند تا رتبه های پایین تر دچار سردرگمی

می‌شوند. هرگاه که مسئله یا مشکل غیر قابل حلی پیش ‌آید، مدیر ارشد تصمیم می‌گیرد که چه

واکنشی باید صورت گیرد. امتیاز این شیوه سرعت عمل آن است ولی شیوه ای است مستبدانه. این

شیوه برای روزنامه نگاران، در جهت تصمیم‌ گیری صحیح هنگامی که مدیر ارشد در دسترس نیست و

آنها با مسئله‌ای روبرو هستند مفید واقع نمی شود. به همین دلیل بسیاری از اتاق‌های خبر فرآیندی

برای تصمیم ‌گیری اخلاقی برمی‌ گزینند که حساب‌ شده ‌تر است و به همه‌ روزنامه نگاران کمک می‌کند

تا در شرایط متفاوت قادر به تصمیم ‌گیری صحیح باشند.

نخستین قدم در این فرآیند مشخص کردن تنگنا است. بیشتر مردم می‌ دانند که چه موقع با سردرگمی

اخلاقی روبرو هستند. آژیر خطر درونی به صدا در‌می‌آید. با روبرو شدن با موقعیتی خاص، این احساس

پیش می‌آید که مشکلی د ر میان است. هنگامی که چنین می‌شود، ضروری است آن‌چه که شما را

آزار می‌دهد مطرح کنید. چه ارزش‌هایی ممکن است مورد مصالحه قرار گیرند؟ چه موضوعات روزنامه

نگاری در مخاطره است؟ اغلب میان هدف روزنامه نگاری و موضع اخلاقی تنش بوجود می آید.

خبرنگاری که مطلبی کامل در اختیار دارد می خواهد هرچه زودتر پیش از آن‌ که فرد ِ دیگری به آن دست

یابد، آن را چاپ کند؛ اما لازم است که عواقب احتمالی آن را نیز در نظر بگیرد. اگر معلوم شود که مطلب

صحت ندارد چه باید کرد؟ روزنامه نگاران نباید ارزش‌های اخلاقی خود را برای به دست آوردن اهداف

دیگری مثل شکست دادن رقیب، زیر پا گذارند.

قدم بعدی پس از تشخیص مشکل، جمع‌آوری اطلاعات بیشتر به منظو تصمیم ‌گیری بهتراست.

سیاست‌ها و خطوط راهنمای اتاق اخباررا بررسی کنید و درباره‌ مسئله موجود با دیگران تبادل نظر

کنید. از همکاران و ناظران در محل دفتراخبار شروع کنید ولی درآن جا متوقف نشوید. اغلب استفاده از

نظرات دیگران،‌ کسانی که مستقیما در قضیه درگیر نیستند، اما درباره‌ شرایط موجود اطلاعاتی دارند،

مفید واقع می‌شود.

توجه داشته باشید که برخلاف پزشکان، از روزنامه نگاران انتظار نمی‌رود که مطلقا به کسی آسیبی

نرسانند. بسیاری از مطالب مهم و حقیقی، به احساسات و شهرت مردم صدمه خواهند زد. این

مسئله اجنتاب‌ ناپذیراست، اما روزنامه نگاران با اجتناب از قرار دادن مردم در معرض خطرات غیرضروری

تلاش می‌کنند تا میزان آسیب را به حداقل برسانند. باب استیل  که در موسسه‌ پوینتر درباره اخلاق

روزنامه نگاری تدریس می‌کند، به این پرسش علاقه ‌مند است که: "اگر نقش روزنامه نگار و موضوع

مورد نظر جابجا می‌شد چه اتفاقی رخ می داد؟ در آن صورت چه احساسی داشتم؟"

مثلا تصور کنید خبرنگاری کارخانه‌ ای را پیدا کرده است که پسران زیر 12 سال روزی 10 ساعت و هفته

ای 6 روز در آن کار می ‌کنند. و از نصف حد‌اقل حقوق مصوبه درآن کشورنیز کمتر دستمزد می‌گیرند.

قانون اساسی، کارفرمایان را ازاستخدام افراد زیر 14 سال منع می‌کند و کار کردن بیش از 45 ساعت در

هفته غیرقانونی است. یافتن این کارخانه به این معنا است که این خبرنگار مدرکی دال بر سوءاستفاده

از کودکان دارد اما او پیش از چاپ یا پخش خبر، باید چه چیزهای بیشتری بداند؟

بیان نوشتن حقیقت درباره‌ این کارخانه مطمئنا عواقبی خواهد داشت که در نتیجه برخی آسیب‌ پذیر

خواهند بود. هنگامی که با مطلبی از این نوع روبرو هستید تهیه‌ فهرستی از افراد و موسساتی که این

مطلب ممکن است بر آنها تأثیر بگذارد و سپس بررسی این تأثیر مفید است. نوشتن داستان این

کارخانه البته روی زندگی آن پسران مستقیما تأثیر خواهد گذاشت، اما این قضیه بر خانواده‌ آنها و

صاحب کارخانه هم تأثیر خواهد داشت. با آگاهی از عواقب احتمالی، روزنامه نگاران می‌توانند برای

ارایه‌ اطلاعات، جایگزین‌هایی را جستجو کنند تا مطلب بر اساس حقیقت بیان شود اما میزان آسیب

‌رسانی آن کاهش یابد. خبرنگار می‌تواند در مورد آن کارخانه از تصاویر کودکان بدون ذکر نام استفاده

کند تا میزان ضرری را که چاپ این مطلب می‌تواند باعث شود کاهش دهد.  

این تنها یک نمونه از تصمیم ‌گیری روزنامه نگاری است که می‌تواند عواقب اخلاقی در پی  داشته

باشد. سایر مسایل شامل نوع و محل قرار دادن گزارش و هم چنین لحن آن است. تأثیر مطلبی در

صفحه‌ اول با تیتر درشت و تصویری بزرگ، به مراتب بیشتر از داستانی کوتاه در صفحات داخلی است.

برنامه‌ تلویزیونی که پیش از پخش چندین بار درباره‌ آن تبلیغ شده تأثیری بیشتر و در نتیجه عواقب

اخلاقی بیشتری خواهد داشت تا گزارشی که فقط یک ‌بار در میانه‌ اخبار پخش شود.

عبور از مراحل مختلف برای تصمیم ‌گیری‌های اخلاقی، روزنامه نگاران و ارگانهای خبری را در موقعیتی

قرار می‌دهد که بتوانند آشکارا اقدامات خود را توجیه کنند. با توضیح این‌ که چه کاری و چرا انجام شده

روزنامه نگاران می‌توانند اعتماد مردم را بیشتر جلب کنند و اعتماد افکارعمومی به آنها را موجه جلوه

دهند. 

اتاق‌های خبری که به تصمیم ‌گیری‌های اخلاقی بها می‌دهند مطمئنا این موضوعات را پیش از این که

تنگنایی به وجود آید مورد بحث قرار می‌دهند. برخی اتاق‌های خبر جلسات متعددی برای بحث درباره‌

موقعیت‌هایی فرضی برگزارمی‌کنند. روزنامه نگارانی که با ذهنی باز، شنیدن را تمرین می‌کنند و

احساسات خود را در کنترل دارند و از انعطاف ‌ناپذیری درباره‌ دیدگاه ‌‌شان خودداری می‌کنند قادر خواهند

بود که در هنگام رودررویی با موضوعی اخلاقی این مهارت‌ها را به کار گیرند.

 معیارهای اجتماعی

ارگانهای خبری اغلب با تضادی میان استانداردهای جامعه و قابل انتشار بودن اخبار روبرو هستند؛ حل

چنین مشکلی نیازمند تصمیم ‌گیری اخلاقی است. تصور کنید که یک مقام منتخب هنگام صحبت

درباره‌ یکی از اعضای گروه مخالف، ناسزایی نژادی به کار برده است. بعضی روزنامه‌ها ممکن است

دقیقا کلماتی که آن مقام به کار برده را به چاپ برسانند و بقیه ممکن است چند کلمه و به دنبال آن

چند نکته از سخنان او را به کار برند بدون آن که کاملا از او نقل قول کنند.  برخی دیگر از روزنامه‌ها

ممکن است فقط گزارش ‌دهند که آن مقام هنگام صحبت، از کلماتی توهین‌آمیز استفاده کرده است.

سردبیران روزنامه‌ها بر اساس برداشت خود از تحمل خوانندگان‌شان، راه حل‌های گوناگون انتخاب

خواهند کرد. اما گاهی آنها تصمیمی را به اجرا در می‌آورند که می‌دانند سبب رنجش برخی

خوانندگان‌شان خواهد شد. سردبیران هنگام انتخاب عکس‌ها و یا ویدیویی شوکه‌ آور که ممکن است

خوانندگان، آنها را ناخوشایند بیابند با همین مشکل روبرو هستند، اما احتمالا چنان انتخابی، بهترین

راه برای بیان گزارشی مهم است.

به منظور کاهش گزند چنین انتخابی، اکنون بسیاری از مدیران خبری دلیل انتخاب خود را یا در خود

مطلب و یا در یادداشت سردبیر که در حاشیه‌ گزارش چاپ می‌شود توضیح می‌دهند. مثلا تصویر مادری

که بدن تحلیل ‌رفته‌ پسر خود را در آغوش دارد که در اثر گرسنگی جان سپرده است، مطمئنا

ناراحت‌کننده است. به جای انتظار برای دریافت تلفن‌های افراد خشمگین و پاسخ دادن به شکایت آنان،

می‌توان در یادداشت سردبیر ذکر کرد که این تصویر بسیار گویا تر از کلمات در بیان رنج انسان ها در اثر

قحطی است. روزنامه نگاران با توضیح تصمیمات خود به مردم، اصل راهنمای حرفه‌ خود یعنی

مسئولیت ‌پذیر بودن را در عمل به اجرا می گذارند.